5 bước để nói một ngôn ngữ mới - Chương 10 (Phạm Quang Hưng)
5 bước để nói một ngôn ngữ mới - Chương 10 (Phạm Quang Hưng)
Chương 10
Những kỹ thuật khác cho bạn tăng tốc
“Hành động là nền tảng then chốt cho mọi thành công.” - PABLO PICASSO
Sức mạnh của hợp lực thống nhất
Tôn Tử là nhà chiến thuật nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Hoa. Một trong những chiến thuật nổi tiếng của ông là tạo nên một khối kết hợp thống nhất để cùng lúc công phá phần yếu nhất của kẻ địch. Chiến thuật này có thể giúp một đội quân với số ít đánh bại kẻ thù đông hơn. Bạn có thể áp dụng một triết lý tương tự để học một ngôn ngữ mới. bằng cách sử dụng những công cụ và những phương pháp khác nhau của bạn, chẳng hạn như đọc, viết, nói, nghe, xem (TV)…, như là khối kết hợp thống nhất để cùng lúc công phá một chủ đề nhất định, bạn có thể nhanh chóng chế ngự được những từ và cụm từ liên quan với nó. Khi bạn có thể đọc, nghe, viết và nói tự tin về một chủ đề nhất định, bạn sẽ tăng thêm nghị lực lớn và đà để tiến về phía trước.
Tôi có một học viên làm việc trong lĩnh vực môi giới bất động sản. anh ta áp dụng phương pháp này khá thành công trong việc học ngoại ngữ. mỗi buổi sáng, anh ta sẽ dành nửa giờ để đọc sách “How to make money in real estate”. Thỉnh thoảng, anh ta bị hấp dẫn bởi nội dung của nó làm anh ta quên phải đi đến văn phòng làm việc đúng giờ. Vào buổi trưa, sau một bữa ăn trưa nhẹ, anh ta sẽ thư giãn bằng cách chơi game “Simcity”, một game máy tính mà những người chơi đóng vai một thị trưởng trong một thành phố mới. dù cho game có phiên bản tiếng Việt, thay vào đó anh ta sử dụng phiên bản tiếng Anh. Để chơi game này có hiệu quả, anh ta sẽ đọc và nghe hướng dẫn trong đó để mà anh ta có thể sắp xếp tất cả những tòa nhà, quán café, thư viện, trường học… theo một lối sinh lợi nhiều nhất. rời văn phòng của mình vào buổi chiều, anh ta sẽ dành 30 phút để xem bản tin bất động sản trên kênh CNBC hay trên website www.rentv.com (một trang cung cấp những tin tức về bất động sản). anh ta sẽ hấp thụ thông tin từ những tin tức này khá tốt bởi vì hầu hết những từ và cụm từ mà nó dùng đã xuất hiện trong sách hay trong game “Simcity”. Mỗi tối, anh ta sẽ ghé thăm trang www.realestateforum.com để đọc hay viết một bài đăng, chia sẻ những đánh giá của anh ta với những người môi giới khác trên toàn thế giới. những hiểu biết mà anh ta thu được từ sách, từ game và diễn đàn là rất có ích với nghề nghiệp của anh ta. Anh ta thậm chí còn trở thành một chuyên gia trong lĩnh vực của mình. Mội vài lần một tuần, anh ta sẽ ghi hình lại bản thân mình để cập nhật những tin tức bất động sản và chia sẻ những ý tưởng về chiến thuật đầu tư của mình. Nhiều khách hàng của anh ta thích những video của anh ta và theo anh ta trên Youtube và Facebook. Anh ta đã không chỉ đơn thuần học tiếng Anh; anh ta đã sử dụng ngôn ngữ đó trong lĩnh vực của mình.
Bạn có thể làm điều tương tự với lĩnh vực chuyên môn của bạn. dù cho nó là gì, tìm một cuốn sách, một game máy tính, một kênh truyền hình, một diễn đàn… và hãy thử chiến thuật này một lần. đừng học ngôn ngữ mà bạn muốn học theo một cách mệt mỏi; cố hãy khám phá những lợi ích của nó. Nên nhớ rằng động cơ và sự thích thú là chìa khoá thành công.
Học một cách liên tục và tập trung
Học một ngôn ngữ mới giống như là đi xe đạp lên một con dốc. hãy đoán rằng điều gì sẽ xảy ra nếu như bạn trèo lên đến giữa con dốc và sau đó là… dừng lại? bạn sẽ trượt xuống, phải không? Sau đó, nếu như bạn bắt đầu một lần nữa và lại dừng lại đâu đó ở giữa con dốc, bạn sẽ trượt xuống một lần nữa. thực tế, nhiều người đang phí thời gian khi làm theo cách đó. Khi đi vào học một ngôn ngữ mới, sự tập trung là một nhân tố rất quan trọng xác định sự hiệu quả của bạn. nếu như bạn mất tập trung, bạn sẽ không thể nào nhớ lại những từ và cụm từ mà bạn mới vừa học. để tránh điều này, bạn nên có một mục tiêu, lên một kế hoạch và khép bản thân vào việc thực hiện kế hoạch hàng ngày.
Mỉm cười trước mỗi buổi học
David Brooks, nhà vô địch thế giới về nói trước công chúng, đã nói: “Khi bạn mỉm cười, bạn thư giãn – Khi bạn thư giãn, bạn học”. Bạn đã bao giờ hỏi bản thân mình tại sao dường như bạn thông minh hơn khi chơi một game máy tính hơn là viết một bài luận. Cũng như vậy, khi bạn sợ hãi một điều gì, bộ não của bạn đông cứng lại và bạn không thể suy nghĩ ra bất kỳ giải pháp nào.
Những nhà khoa học đã chứng minh rằng bộ não của chúng ta có thể học những thông tin mới hay những kiến thức hiệu quả nhất khi chúng ta đang thư giãn và/hoặc thấy thú vị. nhiều bố mẹ, là một ví dụ, không nhận ra điều thực tế này và mắc lỗi trong việc thiếu kiên nhẫn với những con cái của họ khi họ cố giúp chúng học. họ càng mất kiên nhẫn, con cái họ càng có thể tiếp thu ít thông tin hơn. Một trạng thái tinh thần tích cực có những nhân tố chẳng hạn như: sự thư giãn, sự vui sướng, sự truyền cảm hứng, sự tự tin… tin tốt là bạn có thể sử dụng những chiến thuật tâm lý và vật lý để có một trạng thái tích cực của tâm trí. Bên dưới đây là một số những chiến thuật mà tôi thường dùng:
- Nghe nhạc cổ điển và thư giãn bản thân trước mỗi buổi học. nhạc cổ điển có một tác động tích cực lên tâm trí bạn. nó có thể giúp bạn thư giãn và tập trung hơn. Ngoại trừ một buổi học nghe, bạn có thể mở nhạc cổ điển trong suốt buổi học. nhiều tác giả cũng nghe nhạc cổ điển trong khi họ sáng tác những tác phẩm của họ.
- Suy nghĩ về mục tiêu của bạn và lý do của bạn tại sao bạn muốn học một ngôn ngữ trước mỗi buổi học. như tôi đề cập trong Chương 1, bộ não của bạn cần một số lượng nhiều đủ lớn những lý do để làm nhiệm vụ khó khăn cho bạn. nếu như vài thứ nhìn thấy được có thể đại diện cho lý do của bạn, đặt nó lên bàn làm việc của bạn để nó thúc đẩy bạn hơn nữa.
- Nói với bản thân bạn một cách tích cực. nói với bản thân: “Tôi rất thông minh!” hay “Tôi là một người nói tiếng Hoa giỏi! (Dĩ nhiên, chỉ nếu khi bạn đang học tiếng Hoa!)” Đây là một chiến thuật rất phổ biến mà được sử dụng bởi vận động viên trước mỗi cuộc thi đấu, bởi nhà chính trị trước mỗi bài diễn văn, người bán hàng trước một buổi họp bán hàng… những nhã tâm lý học gọi nó là “positive self talk”. Bạn có gợi nhớ lại bạn cảm thấy tốt như thế nào mỗi khi bạn nhận được một lời khen tặng? ngay cả khi nếu thỉnh thoảng bạn biếy rằng lời khen tặng là không chân thật, bạn vẫn cảm thấy hạnh phúc tận sâu trong trái tim bạn. tại sao lại như vậy? đó là bởi vì dù cho ý thức của bạn có thể nhận biết một lời khen tặng không chân thành, tiềm thức của bạn là không. Vì thế, khi bạn nói với bản thân mình: “Tôi thông minh”, tâm trí tiềm thức của bạn sẽ chấp nhận thông điệp này, và nó sẽ khuyến khích bộ não của bạn làm việc hiệu quả hơn. Thử điều này một vài lần, và bạn sẽ thấy hiệu quả của nó.
Học trong khi đang ngủ
Khi chúng ta ngủ, giấc ngủ của chúng ta đi qua 5 chặng. chặng thứ 5 được gọi là giấc ngủ REEM (Rapid Eye Moving sleep). Mỗi tối, chúng ta đu qua vòng 5 chặng này một vài lần: 1, 2, 3, 4, REM, 1, 2, 3, 4, REM, 1, 2, 3, 4, REM… mỗi vòng tốn khoảng 60 đến 100 phút khác nhau giữa những người khác nhau. Những nhà khoa học đã làm nhiều nghiên cứu trên giấc ngủ 5 chặng của con người. họ tin rằng trong suốt chặng giấc ngủ REM, bộ não của chúng ta củng cố và sắp xếp lại những thông tin và chúng ta vừa mới thu nhận trong ngày. Nói theo cách khác, giấc ngủ REEM là khi chúng ta tóm tắt có hệ thống những hiểu biết và thông tin mà chúng ta thu thập được. điều này giải thích tại sao những đứa trẻ sơ sinh trong một vài tháng đầu chúng dành phần lớn thời gian để ngủ, và 50% của giấc ngủ của chúng là giấc ngủ REM. Thực tế, tựa đề của tôi không trình bày rõ ràng. Chúng ta thực tế là không học thêm thông tin trong khi chúng ta ngủ, nhưng chúng ta hệ thống và củng cố thông tin đó. Tuy nhiên, để lợi dụng giấc ngủ REM sẽ giúp chúng ta tăng tốc tốc độ học của mình. Đây là những bước để lợi dụng giấc ngủ REM:
- Học sử dụng những giác quan khác nhau (đọc, nghe, xem, nói) trong ngày
- Có một buổi ôn tập lại trước khi đi ngủ
- Có những buổi ôn tập khác trước khi thức dậy
Bởi vì giấc ngủ REM là chặng cuối của vòng lặp, nó xảy ra một vài lần vào buổi tối và trước khi chúng ta thức dậy. những nhà khoa học tin rằng hầu hết giấc mơ của chúng ta xảy ra trong giấc ngủ REM. Đó là tại sao chúng ta thường mơ trước khi chúng ta thức dậy. điều này cũng đúng với tôi, và tôi nhận ra một điều thú vị về nó. Điều đó xảy ra khi tôi học tập căng thẳng để chuẩn bị cho bài thi TOEFL của mình (Test Of English as a Foreign Language). Một buổi tối muộn khi tôi đang thực hành buổi học nghe của mình, tôi thấy buồn ngủ trong khi cuộn băng vẫn đang chạy. trong giấc mơ của mình, tôi thấy chính tôi nói chuyện với một người ngoại quốc và tôi hiểu mọi thứ anh ta nói. Thức dậy, tôi thấy rằng đoạn hội thoại mà tôi nghe trong giấc mơ thực ra là ở trong cuộn băng, mà nó vẫn chạy trong suốt buổi tối (vì tôi đã đặt nó ở chế độ tự động tua lại). tôi đã thử chiến thuật này nhiều lần và thấy rằng nó rất hiệu quả cho việc phát triển kỹ năng nghe của mình. Nếu như bạn muốn thử kỹ thuật này, bạn có thể làm như sau:
- Sử dụng một cuộn băng/đĩa CD/mp3 mà nó có chức năng hẹn giờ để mà nó có thể chạy ở một thời điểm nhất định dựa vào cài đặt của bạn. dĩ nhiên, thay vì đặt để báo hiệu, bạn cần đặt nó để nó sẽ chạy phần nghe mà bạn muốn.
- Đặt đồng hồ một giờ trước khi bạn thức dậy, ví dụ như, nếu như bạn bình thường thức dậy lúc 7 giờ sáng, đặt giờ lúc 6 giờ sang. Đặt volume đủ thấp để mà nó sẽ không đánh thức bạn dậy hoàn toàn.
- Xin lưu ý rằng bạn không nên sử dụng chiến thuật này với những bài nghe hoàn toàn mới, cái mà là quá khó cho bạn giải mã. Bạn nên sử dụng những tài liệu, mà bạn đã nghe nó từ trước. hãy thử nó đi! Bạn sẽ thấy thú vị.
Vùi mình vào một môi trường đầy những ngôn ngữ mới
Bạn có thể tạo ra một môi trường như thế ngay cả khi ở tại đất nước của mình. Bên dưới đây là những cách mà tôi đã dùng để tạo ra một môi trường lấp đầy tiếng Anh khi tôi đang học nó ở Việt Nam.
1. Đặt những tài liệu nghe của bạn thành giai điệu đánh thức bạn
Ở phút đầu tiên trước nhất sau khi bạn thức dậy mỗi sáng có một tác động to lớn lên tính khí, cảm xúc và xung lượng của bạn. nếu bạn muốn có một ngày buồn bã, hãy nghe nhạc buồn khi bạn thức dậy. nếu như bạn muốn có một ngày bồn chồn và lo lắng, đọc những thứ tin tức rác rưởi về cướp bóc và chém giết. nếu bạn muốn có thể phát triển khả năng ngôn ngữ mới của bạn, hãy bắt đầu một ngày cho phù hợp.
2. Đọc một bài viết được viết bằng ngôn ngữ mà bạn học khi bạn thức dậy
Nếu bạn giống tôi người mà có thói quen vớ lấy tờ báo yêu thích trước khi đi làm mỗi sáng, cố thay thế nó bằng một cái khác được viết bằng ngôn ngữ mới. khi tôi đang học tiếng Anh, tôi khép bản thân vào kỹ luật để đọc CNN.com thay vì trang yêu thích của tôi Vietnamnews.com.
3. Sử dụng máy tính bằng ngôn ngữ mà bạn muốn học
Hầu hết chúng ta ngày nay tiêu tốn phần lớn thời gian của mình trên máy vi tính. Nếu như bạn đang sử dụng Windows hay Macintosh trong tiếng mẹ đẻ của bạn, hãy chuyển qua phiên bản sử dụng tiếng mà bạn muốn học. mỗi lần bạn có vấn đề với máy tính của bạn, cố đọc những hướng dẫn trong mục “Help”. Đó là một cách rất đơn giản mà hiệu quả để tạo ra một nhân tố môi trường ngôn ngữ mới.
4. Xem kênh ti vi trong ngôn ngữ mới
Ngày nay không quá khó để thưởng thức các kênh ti vi từ hầu hết các đất nước trên thế giới. bạn có một số lượng lớn những lựa chọn – truyền hình cáp, truyền hình số, truyền hình vệ tinh… loại bỏ những kênh nói bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của bạn. chỉ đăng ký những kênh trong ngôn ngữ mà bạn muốn học. làm như vậy bạn có thể ép buộc bản thân để có thêm những tiếp cận với ngôn ngữ mà bạn muốn học. thậm chí khi có một cuốn phim hấp dẫn, cố kiềm chế bản than khỏi việc xem nó bằng tiếng mẹ đẻ. Xin lưu ý rằng bạn cũng không nên tìm kiếm phụ đề nếu bạn muốn tăng cường kỹ năng nghe của mình bởi vì tai của bạn ít chủ động hơn trong khi mắt của bạn đã sẵn bắt kịp nghĩa. Vì vậy bạn cần phải theo dõi phụ đề với một cuốn băng hay thứ gì đó.
5. Chủ động tham gia các diễn đàn trực tuyến bằng ngôn ngữ mà bạn muốn học
Khi bạn làm như thế, xin lưu ý rằng bạn cần lựa chọn những diễn đàn mà những thành viên là những người nói tiếng bản xứ. thứ hai, tham gia những diễn đàn mà làm bạn thấy thú vị hay liên hệ với những lĩnh vực chuyên môn của bạn; ngược lại, bạn sẽ nhanh chóng chán ngấy với nó.
6. Nếu như bạn chơi game máy tính, sử dụng phiên bản bằng ngôn ngữ mà bạn muốn học
Đây là một công cụ đầy quyền lực cho bạn phát triển ngôn ngữ mới của bạn. khi bạn chơi game, bạn có một cơ hội để liên hệ với ngữ cảnh ngôn ngữ mới. hầu hết những game bao gồm âm thanh, đoạn hội thoại và chữ, mà có thể giúp bạn thực hành những kỹ năng nghe và đọc của bạn. môi trường tương tác là một nhân tố quan trọng làm cho những game máy tính là một công cụ đáng chú ý cho việc học một ngôn ngữ mới.
7. Kết bạn với những người nói tiếng bản xứ trong thành phố bạn sống
Nếu bạn đang học một hay nhiều trong số những ngôn ngữ phổ biến , chẳng hạn như tiếng Pháp, tiếng Hoa, tiếng Tây Ban Nha…, cơ hội là sẽ có những người nói tiếng bản xứ sống ở ngay trong thành phố của bạn. nếu như đó là một trường hợp, đừng bỏ lỡ cơ hội làm bạn với họ. tin tốt là hầu hết họ sẽ sẵn lòng làm bạn với bạn. tại sao? Hình dung rằng nếu bạn đến một đất nước khác và sống ở đó một thời gian, bạn sẽ muốn kết bạn với những người bản xứ ở đó không? Bạn sẽ làm như vậy, phải không? Bởi vì kết bạn với họ sẽ giúp bạn rất nhiều. bạn sẽ biết thêm nhiều về văn hoá, ẩm thực, ngôn ngữ… điều tương tự xảy ra khi những người ngoại quốc đến thành phố của bạn. họ sẽ thích thú nhiều hơn khi lang thang với bạn. vì thế, đừng lưỡng lự! bên dưới đây là hai nguồn phổ biến để tìm kiếm họ:
- Hỏi những người hướng dẫn viên du lịch ở thành phố của bạn. những người nước ngoài đến thành phố của bạn sẽ chắc chắn là tập trung lại ở một khu vực nhất định nơi mà họ có thể chia sẻ và bắt gặp những nhu cầu thông thường của họ. một hướng dẫn viên du lịch sẽ biết chính xác những quán bar nào mà họ thường đến. bạn có thể đến đó, mua một ly nước và nói với họ rằng bạn muốn học ngôn ngữ của họ. hầu hết mọi người sẽ vui vẻ nghe ai đó từ một đất nước khác nói rằng anh ta muốn học ngôn ngữ của họ. hỏi họ nếu như bạn có thể giúp họ trong nhiều cách. Bạn có thể tỏ ý muốn là hướng dẫn viên của họ miễn phí, đổi lại là một cơ hội để thực hành ngôn ngữ mới của bạn với một người nói bản xứ. nếu một người không đồng ý vớ yêu cầu của bạn vì một vài lý do, ổn thôi, chỉ là kiếm một người khác.
- Bạn có thể cũng tìm thấy những diễn đàn trực tuyến nơi mà những chuyên gia và những du khách trong thành phố của bạn giao tiếp. thay vì đi đến quán bar, bạn có thể đăng những đề nghị của bạn lên một diễn đàn kiểu như vậy. khi tôi học tiếng Anh, tôi ghé thăm những trang, chẳng hạn như:
www.livinginvietnam.com
www.alloexpat.com/vietnam_expat_forum/
www.expat-blog.com/.../vietnam/...
Có những website tương tự mà phù hợp với những nhu cầu của bạn. những thành viên trên những website này thông thường chia sẻ những kinh nghiệm của họ và những hiểu biết của họ về những chủ đề, chẳng hạn như: ẩm thực, tuyển dụng, công việc, du lịch… dành thời gian của bạn để xem xét kỹ lưỡng nó; sau đó, bạn có trình bày thiện chí của mình bằng cách đăng lên một vài câu trả lời có giá trị cho những câu hỏi của họ. bởi vì bạn là một người địa phương, bạn có thể biết nhiều thứ mà họ có thể không biết. sau khi làm như thế, có thể có nhiều người ngoại quốc sẵn lòng kết bạn với bạn.
Tôi nghĩ rằng đó là cũng khá đủ cho bạn để tạo ra một môi trường mà thân thiện cho việc học ngôn ngữ bạn muốn học. điều cuối cùng ở đây là nếu như bạn muốn nó đủ nhiều, bạn có thể làm điều đó xảy ra.
5 bước để nói một ngôn ngữ mới - Chương 9 (Phạm Quang Hưng)
5 bước để nói một ngôn ngữ mới - Chương 9 (Phạm Quang Hưng)
Chương 9
Nhìn nhận ngữ pháp dưới một khía cạnh khác
“Một khía cạnh cần thiết của tính sáng tạo là không sợ thất bại”-EDWIN LAND
Đã có bao giờ bạn tự hỏi bản thân mình những câu hỏi: “Tại sao tôi phải học ngữ pháp? Điều gì sẽ xảy ra nếu như tôi không học nó? Có phải là những nhà ngôn ngữ học làm chomọi thứ phức tạp? Tại sao chúng ta nói ngôn ngữ mẹ đẻ của mình lưu loát mà không cầnhọc ngữ pháp?” Thực tế, nhiều người (bao gồm cả tôi) đã tự nhận rằng họ không thể phân biệt được những thuật ngữ ngôn ngữ, chẳng hạn như trạng từ, phụ từ, tính từ chỉ sự phụ thuộc, mạo từ xác định, mạo từ không xác định… Cho đến khi họ học chúng trong một bài ngữ pháp dạy tiếng nước ngoài. Câu hỏi là: chúng ta có thể nói một ngôn ngữ mới nếu như chúng ta không học ngữ pháp của nó?
Trong chương này tôi sẽ chỉ cho bạn một cách nhìn thực tiễn hơn về ngữ pháp. Tôi sẽ nói với bạn làm thế nào để tiếp cận nó có hiệu quả và làm thế nào để tận dụng nó như là một công cụ hơn là một trở ngại trong việc học một ngôn ngữ mới.
Vâng, ngữ pháp không có nghĩa là mang những rắc rối đến cho bạn. Khi nhân loại trên thế giới phát triển ngôn ngữ của họ và làm cho nó trở thành một công cụ giao tiếp tinh vihơn, họ cố tìm ra cách để người ta có thể “nói ít hơn nhưng diễn đạt được nhiều hơn”. Chúng ta đều biết rằng sự đồng thuận lẫn nhau giữa mọi người về cách kết hợp nhất định những từ dẫn đến việc đại diện cho một nghĩa nhất định. Sự kết hợp của những từ này được gọi là những từ và những cụm từ. Khi họ cần diễn đạt nhiều nghĩa hơn thìngười ta thêm vào danh sách của họ những từ và những cụm từ. Ngày nay, những từ mới keep emerging trong việc diễn tả những ý tưởng mới, chẳng hạn như “blog”, “social media”, “cloud computing”… Tuy nhiên, nhằm tránh cho từ điển trở nên dày hơn, người ta tìm những cách để diễn đạt nhiều ý tưởng hơn mà không cần phải thêm nhiều từ. Vì vậy họ sử dụng những phương pháp, chẳng hạn như là thay đổi hình thức của từ, hoán đổi vị trí của các từ (ví dụ như, trong câu hỏi tiếng Anh), thêm vào một hay hai chữ ở cuối từ (ví dụ như, thêm chữ “s” hay “es” để diễn đạt số nhiều trong tiếng Anh)… Những phương pháp này là một phần của những gì mà chúng ta gọi là ngữ pháp. Như bạn thấy, ngữ pháp giúp chúng ta diễn đạt nhiều nội dung hơn mà không cần phải có quá nhiều từ. Khi tôi bắt đầu nhìn nhận ngữ pháp theo cách tích cực hơn, tôi nhận ra rằng ngữ pháp giúp chúng ta diễn đạt những ý tưởng của chúng ta chính xác hơn, sâu sắc hơn và phức tạp hơn. Nó có thể giúp chúng ta diễn tả một tình huống hay một hành động rõ ràng hơn vềkhía cạnh thời gian và địa điểm. Trong khi ngữ pháp giúp chúng ta diễn đạt ý của mình tốt hơn khi nói, nó cũng giúp chúng ta hiểu được ý của người khác tốt hơn khi nghe.
Tôi sẽ không dạy bạn về ngữ pháp ở đây, có hàng đống sách dạy ngữ pháp ở ngoài kia, mà đã làm sẵn tốt nhiệm vụ của nó. Tôi chỉ muốn chia sẻ với bạn rằng ngữ pháp là một người bạn tốt, không phải là thứ luôn luôn cố làm bạn bối rối.
Có phải ngữ pháp là một thứ bắt buộc nếu như tôi muốn nói một ngôn ngữ mới?
Đã có nhiều cuộc bàn cãi về vấn đề này. Một vài nhà ngôn ngữ học phát biểu rằng bạn có thể nói một ngôn ngữ mà không cần phải học ngữ pháp như thể bạn đã làm với ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Một vài nhà ngôn ngữ học khác lại tranh cãi rằng về cơ bản người ta thu nhận ngữ pháp một cách vô thức khi họ học nói ngôn ngữ đầu tiên của họ, cho dù chúng có thể không rõ ràng xác định những thuật ngữ ngữ pháp rõ ràng, chẳng hạn như là những mạo từ, giới từ, thì hoàn thành... Về mặt cá nhân, tôi nghĩ tất cả họ đều có lý lẽ đúng của riêng mình. Theo ý kiến của bản thân tôi, có hai quan điểm đối lập trong vấn đề này. Quan điểm đầu tiên là học một ngôn ngữ mới mà không học bất kỳ quy tắc ngữ pháp nào. Ở quan điểm này, những người học sẽ phải ghi nhớ nhiều từ hơn, như thể chúng không có bất kỳ nguyên tắc nào theo sau. Ví dụ như, hãy nói là tôi áp dụng quan điểm này trong tiếng Anh, và tôi đang học từ “do”. Tôi phải nhớ tất cả những tình huống, bao gồm: I do, we do, you do, he does, she does, it does, I did, we did, you did, he did, she did, it did…
Quan điểm khác là tôi học tất cả những quy tắc được dạy trong những sách dạy ngữ pháp. Cùng ví dụ đó, tôi sẽ phải nhớ những nguyên tắc sau:
- I là đại từ chỉ người ngôi thứ nhất số ít
- You là đại từ chỉ người ngôi thứ hai số ít và số nhiều
- He/she/it đại từ chỉ người ngôi thứ 3 số ít
- They là đại từ chỉ người ngôi thứ 3 số nhiều
- Động từ “do” trong thì simple present tense có các dạng sau:
· “Do” nếu như chủ ngữ là đại từ chỉ người ngôi thứ nhất hay ngôi thứ hai(số ít hay số nhiều) hay đại từ chỉ người ngôi thứ 3 số nhiều.
· “Does” nếu chủ ngữ là đại từ chỉ người ngôi thứ 3 số ít
- Động từ “do” ở thì simple past tense chỉ có duy nhất một dạng ở mọi trường hợp: “Did”
- Vân vân…
Nếu như bạn làm theo quan điểm đầu, cái mà được gọi là học không có quy tắc nào, bạn sẽ phải nhớ một số lượng lớn thông tin bởi vì bạn phải nhớ mọi thứ một cách riêng lẻ. Ởquan điểm khác, học với quy tắc, có thể giảm đáng kể khối lượng công việc. Ở mỗi ngôn ngữ cụ thể, người ta thậm chí còn có thể cô đọng tất cả ngữ pháp chỉ vào một vài trang giấy. Đây là một lợi thế không thể bàn cãi của việc học ngữ pháp với những quy tắc. Tuy nhiên, học bằng những quy tắc có những khiếm khuyết của nó. Điều bất lợi đầu tiên là những quy tắc có thể không dễ dàng để học thuộc lòng. Chúng chỉ là giống như những công thức toán học. Một vài người thậm chí còn tích hợp những quy tắc vào những bàithơ cho dễ nhớ. Tôi đồng ý rằng sử dụng thơ để nhớ những quy tắc có lẽ là một giải pháp tuyệt vời cho những bài kiểm tra ngôn ngữ của bạn. Nhưng câu chuyện là khác hẳn trong giao tiếp thực tế. Có bao giờ bạn ở trong tình huống thất bại khi áp dụng những quy tắc ngữ pháp đó khi bạn nói? Nó dường như là quá khó để tích hợp những quy tắc ngữ pháp đó vào trong giao tiếp hàng ngày bằng lời nói? Đây là điều bất lợi cơ bản khi học ngôn ngữ thông qua những quy tắc. Hãy hình dung rằng một người không phải là người bản xứ nói chuyện với một người bạn Mỹ. Anh ta muốn hỏi cô ấy có phải là bạn trai của cô ta sẽ kết hôn với cô ta sớm. Bộ não của anh ta sẽ phải đi qua một tiến trình phức tạp giống như vầy:
- Để diễn tả một câu hỏi về kế hoạch của một người nào đó trong tương lai gần, anh ta có thể sử dụng cấu trúc: to be + subject + going to + verb infinitive + object
- “He” đại từ chỉ người ngôi thứ 3 số ít
- Dạng của động từ “to be” trong ngôi thứ 3 số ít chỉ người sẽ là “is”
- Với những quy tắc trên, anh ta sẽ hỏi: “is + he + going to + marry + you?”
Có quá nhiều dữ liệu cho bộ não để xử lý trong khi anh ta đang nói. Như bạn có thể đoán, anh ta sẽ chắc chắn là bị lúng túng và lóng ngóng với những từ của anh ấy. Và bạn của anh ta có thể không đủ kiên nhẫn để nói tiếp với anh ấy. Điều này có xảy ra với bạn không? Vấn đề này có thể xảy ra không chỉ khi bạn nói mà còn khi bạn đang nghe nữa. Nếu như bạn mất quá nhiều thời gian để xử lý nghĩa của cấu trúc ngữ pháp mà người nóisẽ dùng, bạn sẽ không có đủ thời gian để bắt kịp câu kế tiếp.
Vậy chúng ta nên làm điều gì để đối phó với vấn đề trên? Bạn có nhơ lại ý niệm về “sự nhận biết từ” và “sử dụng từ” mà chúng ta đã đề cập trong Chương ? Triết lý ở đây là khá giống. bạn có thể sử dụng một cách hay nhiều cách để học một ngôn ngữ-với những quy tắc ngữ pháp hay không. Nhưng sự hiểu biết và nhớ về những quy tắc ngữ pháp không có nghĩa là bạn có thể sử dụng nó một cách trôi chảy. Ở quan điểm đầu tiên, học những trường hợp ngữ pháp bằng những trường hợp mà không có quy tắc, do đó, có một sự thuận lợi mà bạn sẽ chưa nghĩ tới nhiều về nó khi bạn nói. Bạn chỉ đơn giản là chọn ra ngữ pháp giống như bạn chọn ra từ. Vấn đề ở đây là làm thế nào để giảm bớt khối lượng công việc nếu như bạn phải nhớ từng trường hợp riêng lẽ? Hay làm cách nào để đơn giản hóa tiến trình phức tạp đó nếu như bạn nhớ và sử dụng những quy tắc? Đó không phải là câu hỏi dễ dàng. Ở những trang tiếp theo, tôi sẽ chia sẻ với bạn kinh nghiệm của mình trong vấn đề này. Dù cho nó có thể chưa là một giải pháp hoàn hảo, nó sẽ giúp bạn sử dụng lợi thế của cả hai cách tiếp cận trên.
Học ngữ pháp theo cách đơn giản hơn
Đừng học thuộc lòng những công thức ngữ pháp; hãy học thuộc lòng những mẫu được đơn giản hóa.
Hãy để tôi dùng một ví dụ từ việc học tiếng Anh của tôi. Một trong những quy tắc ngữ pháp làm tôi bối rối mà tôi (và những người học tiếng Anh khác cũng vậy) đã từng học là 3 loại câu điều kiện. Mệnh đề if và mệnh đề chính sử dụng những thì khác nhau và chúng khác nhau ngay cả từng loại 1, 2 và 3. mỗi cái trong số chúng có một nghĩa khác nhau. Tôi không chỉ phải học thuộc lòng làm thế nào để sử dụng đúng dạng động từ trong mệnh đề if và mệnh đề chính, mà còn phải ghi nhớ loại câu điều kiện nào để dùng trong tình huống thực tế. nó thật sự khó! Tuy nhiên, mọi thứ trở nên dễ dàng hơn nhiều kể từ khi tôi bắt đầu sử dụng những mẫu được đơn giản hóa hơn là những quy tắc khô khan và khó hiểu. tôi muốn nói điều gì với “mẫu được đơn giản hóa”? hãy dùng một câu điều kiện như là một ví dụ. một trong số 3 loại có những quy tắc sau:
(if clause) If + subject + had + verb in present perfect tense + object,
(main clause) subject + would have + verb in present perfect tense + object
Một cách chân thành, chỉ tốn một phút để tôi sử dụng cấu trúc này trong giao tiếp. bây giờ, nếu như tôi sử dụng một mẫu được đơn giản hóa, nó sẽ trông giống như cái bên dưới:
If you had done this, you would have done that
Trước hết, mẫu này dễ học thuộc lòng hơn nhiều so với những quy tắc dài bên trên. Nó ngắn gọn hơn và ít khô khan hơn. Khi tôi muốn áp dung quy mẫu này trong thực tế, dễ dàng hơn cho tôi làm bởi vì tôi có ít chỗ để được thay thế. Tôi chỉ đơn giản thay thế “done” với động từ mà tôi cần. và bởi vì “done” là trong dạng thì present perfect, nó nhắc tôi nhớ sử dụng động từ trong dạng tương tự. sau đó, tôi thay thế you và this/that bằng những chủ ngữ và vị ngữ mà tôi cần. theo cách này, bộ não của tôi sẽ phải xử lý khối lượng công việc ít hơn khi tôi áp dụng mẫu này vào trong việc nói thực tế. hơn thế, những mẫu này vẫn mang tính đại diện, vì thế chúng giúp giảm bớt số lượng thông tin mà phải học thuộc so với việc học và học thuộc lòng mọi thứ bằng những trường hợp riêng biệt. bạn sẽ cần phải thực hành nghiêm túc để sử dụng và áp dụng những mẫu được đơn giản hóa này.
Đừng lo lắng về những tên gọi của những quy tắc ngữ pháp
Khi những nhà ngôn ngữ học soạn ta những quyển sách giáo khoa về ngữ pháp, họ đặt tên cho những quy tắc để mà người học có thể phân biệt được chúng. Tuy nhiên, những tên này là có hệ thống và, do đó, khó để nhớ. Ví dụ như, trong tiếng Anh, có 3 loại câu điều kiện-loại 1, loại 2 và loại 3. tuy nhiên, thậm chí khi tôi có thể nói tiếng Anh một cách trôi chảy và sử dụng những câu điều kiện trên một cách thoải mái, tôi cũng không thể nhớ chính xác loại mà tôi sử dụng. khi bạn nói, tôi chắc chắn là bạn không muốn tốn thời gian để nhớ lại số bạn sẽ sử dụng trong một tình huống nhất định. Gợi ý của tôi ở đây là bạn nên liên hệ mẫu đơn giản với những mẫu song song tương ứng trong tiếng mẹ đẻ. Nói cách khác, hãy hỏi bạn: làm thế nào tôi có thể diễn đạt một mẫu được đơn giản hóa bằng ngôn ngữ mẹ đẻ? Và làm sâu sắc hơn ý nghĩa của ngữ pháp, bạn có thể gắn nó với một ví dụ cụ thể. Một ví dụ là: “If you had stayed at home, you would have met her”.
Đừng dịch ngữ pháp
Trong sách giáo khoa về ngữ pháp, tác giả chịu trách nhiệm cho việc diễn ta những cấu trúc ngữ pháp theo cách có hệ thống và lôgic. Nó chỉ là giống như người ta làm nháp một bản hợp đồng. thỉnh thoảng, khi người học áp dụng cách giải thích trong một quyển sách ngữ pháp, họ cố “dịch” những cấu trúc ngữ pháp. Ví dụ như, nếu một người học tiếng Anh đọc hay nghe câu: “If I had stayed at home, I would have met her”, anh ta sẽ cố dịch ngữ pháp giống như:
- Câu này có dạng của một câu điều kiện loại 3
- Điều đó có nghĩa là cả “mệnh đề if” và “mệnh đề chính” là không có thật và ngữ cảnh đã xảy ra trong quá khứ.
- Do đó, người nói đã không thật sự ở nhà và đã không gặp cô ta.
Điều giải thích này là đúng, nhưng mà nó khá cứng nhắc và phức tạp. nó sẽ làm cho câu nguyên gốc tối nghĩa và làm người học bối rối. trong ví dụ trên, người nói có thể đã diễn tả cảm giác hối tiếc. nói theo cách khác, có lẽ, anh ta ao ước anh ta đã ở nhà. Nhưng người học có thể quên cảm xúc này nếu như anh ta áp dụng cách giải thích ngữ pháp một cách cứng nhắc. để tránh lỗi trên, khi bạn tiếp cận với một cấu trúc ngữ pháp, hãy tự hỏi bản thân: “người nói thật sự muốn đề cập điều gì?” “Người nói muốn thể hiện ra cảm xúc gì?” bằng cách hỏi những câu hỏi như vậy, bạn sẽ đến được thông điệp thật sự của người nói. Khi bạn quen với mẫu này, bạn sẽ không phải tra sách ngữ pháp của bạn mỗi khi bạn gặp một cấu trúc khó.
Cuối cùng, ngữ pháp là một tập hợp những cách khác nhau để sắp xếp và kết hợp những từ để mà chúng có thể diễn tả những nghĩa khác nhau, ngữ cảnh và cảm xúc. Bằng việc thu vào dữ liệu đầu vào thông qua việc đọc và nghe, bạn sẽ tiếp cận với những cấu trúc ngữ pháp được lặp lại trong những ngữ cảnh khác nhau. Theo cách đó, sẽ dễ dàng hơn cho bạn để thu nhận những cấu trúc ngữ pháp và hiểu những nghĩa của nó hơn là bằng cách đơn thuần học thuộc lòng những công thức ngữ pháp trong sách giáo khoa. Và kết cục là, biết ngững cấu trúc ngữ pháp là một chuyện; sử dụng chúng chính xác là một câu chuyện hoàn toàn khác. Bạn sẽ cần phải thực hành, thực hành thêm và thêm nữa.
5 bước để nói một ngôn ngữ mới - Chương 8 (Phạm Quang Hưng)
5 bước để nói một ngôn ngữ mới - Chương 8 (Phạm Quang Hưng)
Chương 8
Trau chuốt khả năng phát âm của bạn
“Dù cho bạn có tin tưởng rằng bạn có thể hay không thể làm một điều gì đó, bạn đều đúng” - HENRY FORD
Điều này có thể là một phần mà hầu hết các bạn đang chờ đợi. Trong chương này, tôi sẽ nói với bạn tại sao một số người thì phát âm tốt trong khi đó một số khác thì không. Trong thực tế, có nhiều người vẫn có cách phát âm nghèo nàn, thậm chí khi họ có cơ hội để đến nước của những người nói tiếng bản xứ. Trong những trang tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá yếu tố quan trọng để làm cho một người học ngôn ngữ phát âm tốt và làm thế nào để thực hành phát âm.
Phát âm luôn luôn là một chủ đề nóng mà những người học ngôn ngữ quan tâm. Khi người ta nghe một người ngoại quốc nói ngôn ngữ của họ, thường người ta đánh giá khả năng nói tiếng dựa trên cách phát âm của anh ấy. Có lẽ có những tranh cãi giữa những người học về làm thế nào để phát âm một từ nhất định. Tuy nhiên, trước khi chúng ta đi sâu hơn về chi tiết, hãy cho tôi hỏi bạn một câu: “Vùng nào mà người ta phát âm tiếng Anh hoàn hảo nhất?”. Có phải là ở bắc Mỹ, UK hay ở Úc? Phát âm thậm chí thay đổi giữa những người bản xứ sống ở các khu vực khác nhau trong một nước, mà nó được đề cập đến như là giọng địa phương. Ở Việt Nam, có tối thiểu 5-6 giọng địa phương khác nhau. Một vài trong số chúng thật sự khó để bắt chước thậm chí đối với một người Việt bản xứ như tôi. Như bạn có thể thấy, thật khó để định nghĩa “giọng phát âm hoàn hảo” cho một ngôn ngữ. Chúng ta có thể không hoàn hảo ngay cả khi với ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng ta. Khi một thế giới trở nên phẳng, người ta châm chước hơn cho việc phát âm không hoàn hảo. Khi tôi học ở mỹ, có 3 giáo viên những người mà không phải người bản xứ một trong số đó một làngười Hoa, một là người Czech và người còn lại là Nam Phi. Tất cả họ đều nói với một giọng rất nặng. Nhưng điều đó hầu như không ảnh hưởng đến sự tín nhiệm của họ một chút nào. Lý do tại sao kể với bạn chuyện này bởi vì là tìm kiếm một sự hoàn hảo không phải là một ý hay; hơn là tìm kiếm sự tiến bộ.
Âm nhấn – nhân tố cơ bản của việc phát âm tốt
Khi tôi đang làm cho công ty cũ của tôi mà công ty này làm kinh doanh toàn cầu, tôi có cơ hội làm việc với nhiều người Singapore và Ấn độ. Điều mà làm tôi thú vị là, dù cho những người này nói tiếng Anh với giọng rất nặng, những người Mỹ vẫn hiểu những gì họ nói khá nhanh. Nói ngược lại, họ dường như khó khăn trong việc hiểu những người Việt Nam nói tiếng Anh. Chứng kiến những người Ấn độ và những người Singapore nói tiếng Anh, tôi nhận ra lý do đằng sau sự khác nhau này. Nhân tố cơ bản ở đây là âm nhấn (haysự nhấn mạnh âm). Tiếng Anh sử dụng những âm nhấn hay sự nhấn mạnh những âm đối với những từ khác nhau – ví dụ như conTENT và CONtent là những từ khác nhau với nghĩa rất khác nhau, và điều chỉ dẫn duy nhất là sự đặt trọng âm hay sự nhấn âm. Việc nhấn âm sai và người nghe sẽ không thể hiểu được từ nào mà bạn nói. Tôi thấy rằng cho dù những đối tác Singapore và Ấn Độ phát âm không đúng một số âm, họ vẫn giữ âm nhấn đúng. Việt Nam và Trung Quốc có cùng một hệ thống khác. Giống như âm nhạc, những ngôn ngữ này sử dụng sự thay đổi cao độ đối với các từ khác nhau. Có 5 “cao độ”khác nhau trong tiếng Việt và 4 “cao độ” khác nhau trong tiếng Hoa. Do sự khác nhau này giữa ngôn ngữ mẹ đẻ và tiếng Anh, khi một người Việt Nam nói tiếng anh, anh ta có khuynh hướng đặt âm nhấn không đúng. Một ví dụ tương tự khi một người Mỹ nói tiếng Hoa. Sự thay đổi luân phiên của âm nhấn khác nhau và cao độ khác nhau sẽ phần nàokhó khăn cho anh ta.
Âm nhấn trực tiếp tạo ra ngữ điệu. Khi chúng ta nhấn âm chính xác, nó sẽ tự nhiên tạo ra một kiểu mẫu lên xuống nhất định cho câu mà chúng ta phát âm, mà được đề cập đếncái gọi là ngữ điệu. Nếu như việc nhấn âm sai, ngữ điệu sau đó sẽ khác hẳn. Ngữ điệu tạo ra giai điệu của một ngôn ngữ. Ngữ điệu của câu và cách phát âm của từ là hai nhân tố cơ bản mà giúp người nghe nhận ra những gì mà chúng ta đang nói.
Nhấn trọng âm có một tác dụng trực tiếp đối với chất lượng của phát âm từ của bạn. Nhằm mục đích phát âm một từ đúng, bạn cần phải có 3 nhân tố đúng– nguyên âm, phụ âm và âm nhấn. Như được đề cập trước đây, việc nhấn âm sai có thể thay đổi một từ hoàn toàn.
Sự nhấn âm giúp bạn nói ở tốc độ của người bản xứ. Nếu bạn định vị đúng âm nhấn, bạn có thể nói với một tốc độ của người bản xứ. Khi tôi học tiếng Anh, tôi tự hỏi làm thế nào mà người Mỹ có thể nói nhanh đến vậy. Sau đó tôi thấy rằng trong mỗi câu họ có thể nhấn một vài từ và nhanh chóng lướt qua một vài từ khác, thậm chí là bỏ qua hoàn toàn một vài từ. Nếu như họ phát âm mỗi từ đơn, họ có thể không nói nhanh như vậy. Nhiều giáo viên dạy tiếng khuyên những học viên của họ không nên nói nhanh. Tôi nghĩ điều này là đúng khi chúng ta nói với một người ngoại quốc. Trong trường hợp đó, mục đích của chúng ta là chắc chắn những thính giả có thể hiểu được chúng ta. Tuy nhiên câu chuyện là khác hẳn khi chúng ta thực hành với chính mình. Theo kinh nghiệm của tôi, cố để bắt kịp tốc độ của người bản xứ mang lại hai lợi ích:
- Đầu tiên, nó giúp chúng ta làm tốt hơn kỹ năng nghe của mình bởi vì nói nhanh giúp chúng ta làm quen với tốc độ bình thường của người bản xứ. Nếu như chúng ta có thể nói nhanh như họ, chúng ta có thể hiểu và nghe họ tốt hơn.
- Thứ hai, thực hành với tốc độ nói của người bản xứ ép buộc bạn phải định vị những âm nhấn một cách chính xác. Khi chúng ta nói chậm, chúng ta có khuynh hướng không nhấn âm một chút nào. Nhưng khi chúng ta cố bắt kịp với tốc độ, chúng ta sẽ bắt chước khéo léo ngữ điệu cùng lúc.
Như bạn thấy, với sự nhấn âm đúng, bạn sẽ có tất cả 3 yếu tố: chất lượng của phát âm từ, ngữ điệu và tốc độ.
Làm thế nào để thực hành nhấn âm?
Bởi vì nhấn âm là rất quan trọng, tôi đã phát triển những bước cho bạn thực hành nó. Bạn sẽ cần để dành 30 phút. Lựa chọn 5 đến 10 câu trong một tài liệu nghe. Dựa trên khả năng của bạn, bạn có thể thực hành với nhiều hơn hay ít hơn vài câu. Bởi vì tôi không biết ngôn ngữ nào mà bạn muốn học, tôi sử dụng ví dụ của tôi trong việc học tiếng Anh để minh hoạ những bước này. Hãy nói chúng ta sẽ thực hành với câu: “I am trying to solve this financial problem”. Những bước này là như sau:
Bước 1: Gạch dưới âm nhấn
I’m trying to solve this financial problem.
Bước 2: Nghe băng
Lưu ý vào cách làm thế nào mà người nói nhấn âm những từ này. Nếu bạn nghe được một âm nhấn mạnh hơn những âm nhấn khác, nó có thể là âm nhấn cho toàn bộ câu. Xin vui lòng gạch dưới hay tô đậm âm đó. Ví dụ như: I’m trying to solve this financialproblem.
Bước 3: Bắt chước chính xác những gì mà người nói nói
Cố bắt chước giống nhất mà bạn có thể. Nhấn âm ở những chỗ mà người nói nhấn, nâng giọng của bạn ở những chỗ mà người nói nâng giọng, bỏ qua những từ mà người nói bỏ qua… Thực hành vài lần cho đến khi bạn có thể phát âm cả câu trôi chảy và chính xác. Không nhìn vào bản ghi. Quên hết mọi thứ mà bạn học về những từ này trong câu; chỉ bắt chước cho giống người nói.
Bước 4: Cố gắng bắt kịp với tốc độ của người nói
Như đã được đề cập như trên, đây là một chìa khóa để phát triển âm giọng người bản xứ. Trong bước này, bạn sẽ tua lại đoạn băng một vài lần và cố bắt kịp với tốc độ nói của người nói. Cố làm sao cho khớp âm của bạn với âm người nói ngay lúc bạn bắt đầu khi anh ta bắt đầu và kết thúc khi anh ta kết thúc. Điều cố gắng đầu tiên có thể rất khó khăn. Nếu như thế, bạn có thể bỏ qua hết những âm không nhấn và chỉ nói ra những âm được nhấn. Với những ví dụ trên, bạn có thể chỉ cần nói:
Try solve nan prob
Theo cách đó bạn có thể nói dễ dàng hơn. Một khi bạn đã bắt kịp theo như tốc độ của người nói, thêm vào những âm phụ. Trong ví dụ của tôi, tôi sẽ thêm vào một vài âm:
trying solve nancial problem
Sau khi thực hành một vài lần bạn có thể nói cả câu theo tốc độ của người bản xứ và với những âm nhấn chính xác.
I’m trying to solve this financial problem.
Theo như kinh nghiệm của tôi, đây là bước khó khăn nhất, nhưng nó có sức mạnh cực kỳ to lớn. Khi chọn những nội dung mà bạn nghe để thực hành kỹ thuật này, bạn cần phải chắc chắn để chọn những nội dung mà người nói nói ở tốc độ nói bình thường. Không sử dụng những tài liệu nghe mà đã được giảm bớt tốc độ đọc làm cho kỹ thuật này không có hiệu quả. Vào lúc bắt đầu, hãy chuẩn bị thực hành đến mức 50 hay 60 lần trong một câu! Ồ, phát âm tốt không đến một cách tình cờ; nó yêu cầu một sự nỗ lực nghiêm túc.
Bạn có thể kinh ngạc: “Ồ không! Nếu như tôi phải lặp lại 50 – 60 lần một câu thì mất bao lâu để tôi có thể thực hành hàng ngàn câu ở ngoài kia?” Hãy cứ bình tĩnh! Nếu như bạn thực hành mỗi ngày, nó sẽ tiêu tốn mất của bạn khoảng 2 – 3 tuần để làm quen với giai điệu và tốc độ nói của người bản xứ. Bạn không cần phải thực hành tất cả những câu mà bạn học bởi vì có một số lượng nhất định những loại ngữ điệu mà có khuynh hướng lặp đi lặp lại nhiều lần.
Sau 2 – 3 tuần thực hành kỹ thuật này, đây sẽ là thời điểm để việc nói lưu loát và cách phát âm đi cùng với nhau. Sử dụng giọng phát âm “gần giống người bản xứ” để thực hành bước 3 trong 3 bước của kỹ thuật trong Chương 7. Ghi âm lại bài nói của bạn và nhìn xem nó toả sáng!
Làm thế nào để giải thoát cho giọng địa phương
Có hai cách cơ bản để làm cho tại sao người học ngôn ngữ gắn kết một cách vô thứccủa âm giọng địa phương lên âm giọng khi nói một ngoại ngữ mà họ học. Việc nhận ra chúng sẽ giúp cho bạn thoát ra khỏi âm giọng địa phương của bạn khi nói một ngôn ngữ mới và làm cho âm sắc giống với người bản xứ hơn.
Lý do đầu tiên tại sao nhiều người học thất bại trong việc phát âm đúng một từ là họ bị lừa phỉnh bởi cách viết của từ đó. Khi chúng ta đọc một từ, chúng ta có khuynh hướng bị tác động vô thức bởi bản ghi của ngôn ngữ mẹ đẻ. Cũng như vậy, hầu hết những nguyên âm và những phụ âm như θ, ð, æ không hề tồn tại trong tiếng Việt, nhưng nó có những nguyên âm và phụ âm mà có liên hệ gần gũi với những âm này trong âm tiếng Anh. Do đó, khi một người Việt Nam đọc một từ tiếng Anh, anh ta áp dụng một cách vô thức những nguyên âm và phụ âm trong tiếng Việt lên từ đó và phát âm nó không đúng. Trong lớp học tiếng Anh của tôi, khi tôi hỏi một học viên làm thế nào để phát âm một từ dài, chẳng hạn như “miscellaneous” “extraordinary” “entrepreneur” họ bị phát âm không giống như âm chính xác khi họ vẫn giữ nhìn vào từ trong vở họ. Khi tôi kêu họ ngừng nhìn vào sách của họ và tập trung vào việc nghe âm nói của người bản xứ, họ cảm thấy dễ dàng hơn để bắt chước từ đó. Bây giờ bạn có thể hiểu tôi nói bạn không nhìn vảo bản ghi trong tất cả các bài nghe và những bài luyện kỹ thuật nói.
Một nguyên nhân khác mà những người học có khuynh hướng sử dụng những nguyên âm và phụ âm trong ngôn ngữ mẹ đẻ như là một “tiêu chuẩn” để điều chỉnh và định vị cho cách phát âm của họ. Điều này xảy ra khi một người học nghe một từ mới, ví dụ như, khi một người nói tiếng Hoa bản xứ học từ “down”, mà được phát âm là [daun] . Bởi vì từ này không tồn tại trong “bản đồ ngôn ngữ” của anh ta, anh ta sẽ sàng lọc qua “dữ liệu nguồn”của anh ta và tìm ra một âm tiếng Hoa mà được phát âm gần giống với âm của từ mà anh ta đang học. Vấn đề ở đây là nguyên âm [aun] của từ tiếng Anh và từ tiếng Hoa tương ứng là không hoàn toàn như nhau, vì vậy khi anh ta sử dụng từ tiếng Anh, anh ta đã phát triển vô thức cái mà chúng ta gọi đó là âm địa phương trong khi nói ngôn ngữ nước ngoài. Điều đáng buồn là có nhiều giáo viên không phải bản xứ hướng dẫn học viên họlàm theo như vậy. Bạn có thể nghe một vài giáo viên nói như thế này: “Từ này có thể phát âm tương tự như từ này… trong tiếng của chúng ta”. Đây là một phương pháp dường như là cách dễ nhất và nhanh nhất của việc giải thích làm thế nào một từ được phát âm ra sao. Tuy nhiên, điều trở ngại là nó sẽ gắn âm giọng địa phương của người học vào trong âm nói ngôn ngữ mới của họ. Để giải quyết vấn đề này, bạn cần phải có một suy nghĩ bắt đầu hoàn toàn trống không. Mỗi lần bạn học đánh vần một từ mới, hãy quên đi ngôn ngữ mẹ đẻ của bạn. Học nó như thể bạn như một đứa trẻ. Dĩ nhiên, nói dễ hơn làm. Nhưng nếu như bạn đặt ra nguyên tắc cho bạn để bạn làm như vậy, bạn sẽ làm được việc là lấy giọng đọc địa phương ra khỏi âm của bạn và làm cho nó vang lên giống như giọng của một người bản xứ.
Ba cách để bạn trau chuốt cách phát âm của bạn nhiều hơn nữa.
Bằng cách thực hành chỉ kỹ thuật nhấn âm được diễn tả như trên, bạn sẽ thành thạo phần quan trọng nhất của việc phát âm, thứ mà sẽ giúp bạn giao tiếp một cách tự tin bằng ngôn ngữ mà bạn học. Tuy nhiên, nếu như bạn tìm kiếm cách để tăng cường cách phát âm của bạn hơn nữa để làm cho âm của bạn giống như âm tự nhiên, ở đây là 3 cách để trau chuốt cách phát âm của bạn và làm cho nó toả sáng.
Bước 1: Ghi lại âm gốc
Bạn không thể bắt chước một âm của một từ chính xác nếu như bạn không có sự thông suốt hoàn toàn về những gì mà bạn vừa nghe. Lần đầu tiên bạn nghe một người bản xứ nói một vài từ, bạn có lẽ không thể nào nghe nó được một cách đủ “rõ ràng”. Bất kỳ người học nào cũng phải đối diện với vấn đề này. Hãy để tôi chỉ cho bạn một ví dụ để bạn dễ hình dung quan điểm trên. Hãy giả dụ rằng bạn chưa học từ tiếng Hoa. Bây giờ hãy để cho tôi chỉ một từ tiếng Hoa ở hình thức viết bên dưới và yêu cầu bạn sao chép nó.
Chữ này trong tiếng Hoa có nghĩa là “hãy kiên nhẫn”. Trước khi bạn đọc thêm nữa, nắm lấy bút của bạn và cố sao chép lại nó. Nếu như bạn vừa chép xong lại nó, bạn đang hình dung điều gì? Bạn không thể chép lại nó chính xác 100%, đúng vậy không? Bởi vì có một vài kiểu viết tay mà bạn không thể đơn giản chép lại hết hình dáng nó chính xác. Nếu như một người Hoa nhìn vào cách làm của bạn, anh ta sẽ nhanh chóng nhận ra rằng nó được “vẽ” bởi một người không biết tiếng Hoa. Lý do tại sao bạn mắc phải trở ngại viết những chữ này là bởi vì nó được bao hàm phong cách viết tay của cá nhân người viết. Vì thế, khi nhìn vào bức ảnh, bạn không thể xác định được nét nào được điều chỉnh bởi phong cách cá nhân của người viết và những nét nào được tạo nên bởi nét cơ bản của từ tiếng Hoa “hãy kiên nhẫn”. Nói theo cách khác, bạn thất bại trong việc xác định đâu là “dạng mẫu cốt lõi” của từ tiếng Hoa trên. Bây giờ, hãy để cho tôi chỉ cho bạn một vài phiên bản của cùng từ đó nhưng được viết theo các phong cách của những người khác.
Tốt thôi, nếu tôi bây giờ nói với bạn viết lại từ “be patient” theo tiếng Hoa, bạn có cảm thấy tự tin hơn không? Được nhìn thấy vài phiên bản viết tay của từ này, bạn có thể nhận radạng mẫu phổ biến của nó. Nói theo cách khác, bạn có thể nhận ra mẫu cơ bản của từtiếng Hoa “be patient”.
Điều tương tự xảy ra khi lần đầu tiên bạn nghe một từ mới. Bạn sẽ có một cảm giácgiống như “không rõ ràng”. Bạn dường như không thể nghe âm đó một cách rõ ràng thậm chí nếu như người nói lặp lại từ đó nhiều lần. Đó là bởi vì âm được tạo ra bởi người nói bị trộn lẫn với tập hợp những cách xướng hợp âm của anh ta. Mỗi người đều có một tập hợp những cách xướng hợp âm nhất định. Vì vậy, những người khác nhau tạo ra những cách trộn âm khác nhau khi họ nói, giống như những phong cách viết tay khác nhau được minh hoạ ở trên. Đó là tại sao có thể khó khăn để bạn có thể nhận ra những“dạng mẫu cốt lõi” mà hình thành nên những âm đúng của một từ mới. Hệ quả là, nếu như bạn thất bại trong việc nhận biết nó, bạn sẽ chắc chắn thất bại trong việc bắt chước nó.
Giải pháp ở đây là đơn giản – để xác định “dạng mẫu cốt lõi” của một từ, bạn cần phải nghe từ đó trong nhiều âm giọng khác nhau. Nếu như bạn nhớ triết lý cơ bản của tôi mà nó được dựa trên “dữ liệu đầu vào khối lớn”, bạn sẽ thấy rằng kỹ thuật nghe của tôi cổ vũ bạn phơi mình vào tài liệu nghe khối lớn. Nếu như làm theo kỹ thuật của tôi, bạn sẽ có cơ hội để nghe hầu hết những từ cơ bản và những cụm từ được nói bởi nhiều giọng khác nhau. Không phải là vấn đề đã sẵn được giải quyết ở bước này?”
Bước 2: Bắt chước lại âm mà bạn vừa nghe
Ở bước này, bạn đơn giản chỉ là bắt chước lại âm của từ mà bạn vừa nghe như tôi đã diễn tả trong kỹ thuật nghe. Đừng nhìn vào bản ghi, chỉ là bắt chước lại âm thôi. Khi bạnphát âm từ đó rõ to, tai của bạn sẽ nghe âm thanh mà bạn mới vừa tạo ra và so sánh với âm thanh của người bản xứ. Nếu như bạn thấy hai âm (của bạn và của người nói) là quá khác nhau, bạn sẽ muốn thử lặp lại một lần nữa. Tuy nhiên, vấn đề hiển nhiên ở đây là bạn cần phải nhận ra. Âm mà bạn nghe như là giọng của bạn sẽ không phải là chính xác như là âm thực sự của nó. Đó là bởi vì âm đi xuyên qua sọ của bạn đi thẳng vào tai bạn, vì vậy xương sọ sẽ ảnh hưởng đến cách mà âm thanh đến với bạn. Điều này lý giải tại sao nhiều người ngạc nhiên khi họ nghe lại âm của họ phát ra bởi các máy ghi âm. Họ có thể nói: “Ồ! Đó có phải là âm của tôi? Nó nghe lạ quá?” Do vấn đề này, chúng ta cần phải có thêm bước thứ 3.
Bước 3: Ghi âm nó, nghe nó vào điều chỉnh nó
Ở bước 1, bạn có những âm thanh “tiêu chuẩn” để so sánh với giọng của bạn. Ở bước 2, bạn đã tạo ra âm của chính bạn. Ở bước này, bạn sẽ cần phải ghi lại âm và nghe nó để xem bạn phát âm gần giống với âm “tiêu chuẩn” chưa. Craig Valentine, quán quân thế giới môn nói năm 1999, đã nói rằng “get record, get reward”. Chỉ khi bạn ghi âm lại giọngcủa bạn, bạn mới có thể xác định được lỗi của bạn. Vì vậy, những gì bạn làm trong bước này là điều chỉnh lại cách phát âm của mình bằng những bản ghi âm các bài nói của bạn, nghe những bài ghi âm và sau đó sửa cách phát âm của bạn cho đến khi nó toả sáng.
Cho dù cho bạn sẽ hoàn toàn phải dành thời gian cho việc này, chỉ có một số lượng giới hạn những nguyên âm và phụ âm cho bạn thực hành. Vì vậy đừng nghĩ rằng bạn sẽ phải thực hiện 3 bước này cho mỗi từ riêng lẻ mà bạn học.
Trước khi đóng lại chương này, tôi muốn chia sẻ với bạn kinh nghiệm bản thân của mình. Nhiều người học đã hỏi tôi làm thế nào để phát âm tốt. tôi thường hỏi ngược lại họ: “Bạn dành bao nhiêu thời gian hằng ngày để bạn thực hành kỹ năng phát âm?” Tốt, như bạn có thể hình dung, rất ít người làm việc đó nghiêm túc trong những công việc hàng ngày. Và câu trả lời của tôi cho câu hỏi của họ là: “thực hành, thực hành và thực hành”; hay nói cách khác, điều thần kỳ sẽ không bao giờ xảy ra.
Đăng ký:
Nhận xét (Atom)